Արցախում պատրաստվում են մարտի 31-ին կայանալիք ընտրություններին

Հարցազրույց արցախցի գրող, հրապարակախոս Վարդգես Օվյանի հետ

- Արցախում նախագահական և խորհրդարանական ընտրություններին հաշված օրեր են մնացել։ Մեր նախորդ հարցազրույցից մեկ ամիս է անցել։ Այդ ժամանակահատվածը հակիրճ ինչպե՞ս կբնութագրեք։

- Ընդհանրապես հետանկախական ՀՀ-ում և Արցախում գրեթե բոլոր ընտրություններն ուղեկցվել են վարչական ռեսուրսների, պետական միջոցների օգտագործմամբ և պաշտոնական դիրքի չարաշահմամբ։ Մի տեսակ տխուր ավանդույթ է դարձել դա։
Երևի պատճառն այն է, որ հատկապես վերջին երեք տասնամյակում իշխանությունը, բարձր պաշտոնը դիտվում է որպես հարստություն կուտակելու միջոց, աներևակայելի մեծ կարողության տեր դառնալու հնարավորություն։ Եվ տարիներ շարունակ ընտրապայքարը հիմնականում ընթանում է մի կողմից նոր ուժերի իշխանության գալու, մյուս կողմից՝ պետության ղեկի մոտ գտնվողների կողմից իշխանությունը չտալու, վերարտադրվելու համար։

Ցավոք, Արցախի նախագահական և խորհրդարանական այս ընտրությունները բացառություն չեղան, չնայած տարիներ շարունակ այն կարծիքն էր իշխում, որ Արցախում ընտրություններն ավելի ազատ, արդար ու թափանցիկ են անցնում, քան Հայաստանում։ Թերևս ճշմարտության մաս կար դրանում, որովհետև Արցախում ընտրություններից առաջ պաշտոնական Երևանում նախապես որոշվում էր, թե ով պիտի ընտրվի նախագահ, ինչ քաղաքական ուժեր պիտի գլխավորեն խորհրդարանը և այլն։

Այսօր Երևանն այլևս որոշիչ ազդեցություն չունի ընտրությունների վրա։ Ընդամենը կարող է դիտորդի կարգավիճակով երաշխավոր լինել՝ ընտրակեղծիքներ թույլ չտալու համար։ Անկախ Երևանի դիրքորոշումից, Արցախում սուր պայքար է ծավալվել ոչ միայն իշխանության համար, այլև առնվազն երկտասնամյակում կուտակածը պաշտպանելու համար։

- Հաճախ ենք լսում Արցախում վախի մթնոլորտի մասին։ Իսկապես նման մթնոլորտ կա՞։

- Տարիներ շարունակ քարոզարշավի ժամանակ առավել շատ քաղաքացիներ են հավաքվում իշխանական թեկնածուների հետ հանդիպումների ժամանակ։ Եվ առավելապես՝ պետական ծառայողներ, որոնց մեջ պարբերաբար նկատում եմ մարդկանց, որոնք դժգոհ են բարձրագույն իշխանություններից և հանդիպմանը ներկայանում են աշխատանքը չկորցնելու վախից։ Նույն վախի պատճառով նրանք խուսափում են ընդդիմադիր թեկնածուների հետ հանդիպումներից։ Եվ հաճախ այդ վախը շատերին ստիպում է քվեարկել ոչ արժանի թեկնածուի օգտին։ Նրանց թվում է, թե չորս կողմից հետևում են իրենց...

- Ընտրակաշառքի մասին ակնարկներ էլ կան։ Իրո՞ք ընտրակաշառք բաժանելու դեպքեր կան։

- Անձամբ ես երբեք չեմ հանդիպել ընտրակաշառք բաժանող մարդկանց։ Ոչ ինձ, ոչ իմ հարազատներին որևէ մեկն ընտրակաշառք չի առաջարկել։ Բայց Արցախում ամեն քայլափոխում կարելի է լսել «փողեր բաժանելու» մասին։ Եվ դա վկայում են տարբեր խավի և տարբեր թեկնածուների ու քաղաքական ուժերի սատարող մարդիկ։

Անգամ Արցախի նախագահի թեկնածուներն ու ընտրություններին մասնակցող քաղաքական ուժերն են դա փաստում։ Օրինակ, «Միասնական հայրենիք» կուսակցության ղեկավար Սամվել Բաբայանն ասում է. «Արդարությունը որտե՞ղ է, մեշոկով փող են բաժանում...»։ Նույնն է ակնարկում նաև Արցախի նախագահի թեկնածու Սերգեյ Ամիրյանը. «Որպեսզի պարզ լինի, թե մինչ օրս ինչու ենք զոհ ունենում առաջնագծում կամ, թե ինչու տեղի ունեցավ քառօրյան՝ շրջեք Արցախում ու տեսեք թե ինչ գումարներ են ծախսվում նախընտրական փուլում»:
Իսկ հայտնի խոսք կա՝ «Առանց կրակ ծուխ չի լինում»։ Հատկապես երբ որոշ թեկնածուներ չթաքցնելով այդ փաստը, փորձում են այլ երանգներ տալ ընտրակաշառք կոչվող անօրինությանը. «Դե, ի՞նչ վատ բան կա նրանում, որ մարդ ինչպես նախկինում, այսօր էլ է բարեգործություն անում, օգնություն ցույց տալիս կարիքավորներին, աջակցում մարդկանց՝ տանիքը վերանորոգելու» և այլն։

- Ցանկալի կլիներ ընտրակաշառքի կոնկրետ փաստեր ներկայացնեին։

- Կարծում եմ, ցանկության դեպքում երևի կարող են ներկայացնել։ Չգիտեմ, գուցե իրոք ներկայացրել են։ Սովորական դարձած մի փաստ ներկայացնեմ։ Արցախի նախագահի թեկնածուներից մեկի հանդիպումը պիտի լիներ քաղաքացիների հետ։ Մինչև հանդիպումը սկսելն արդեն տոնական տրամադրություն էին ստեղծել այնտեղ։ Մանկապատանեկան համույթի երեխաներն էին պարում։ Հետո լսեցի, որ պարող երեխաներին յուրաքանչզուր հանդիպման համար 5 հազարական դրամ են տվել։ Երկու օրում երեխաները 20 հազարական դրամ են ստացել։ Հիմա եկեք մտածենք՝ նրանց ծնողները, հարազատները կարո՞ղ է չքվեարկեն իրենց երեխային կամ թոռանը 20 հազար դրամ տված մարդու օգտին։ Արդյո՞ք սա ընտրակաշառք չէ։

- Օրեր առաջ պաշտոնական հաղորդագրություն տարածվեց ընդհարումների, տասներեք քաղաքացիների ձերբակալման, ապա ազատ արձակելու մասին: Կա՞ր պատճառը։ 

- «Արցախի հեղափոխական կուսակցությունը» Մարտունիում հանդիպում պիտի ունենար ընտրողների հետ։ Սակայն Մարտունու քաղաքապետի ղեկավարությամբ ճանապարհը փակել են։ Հաջորդ օրն այդ կուսակցության ներկայացուցիչները հայտարարելով, որ անօրինությունը իշխանությունների հրահանգով է կատարվել, ի պատասխան դրա, իրենք էլ Ստեփանակերտում կենտրոնական փողոցներից մեկն են փակել։ Ոստիկանները կոպիտ ուժ են գործադրել, ճանապարհը բացել, ճանապարհը փակող երիտասարդներին բերման ենթարկել, հետո ազատ արձակել։

- Պարոն Օվյան, ստացվում է, որ միջադեպ հրահրողը իշխանություննե՞րն են։ 

- Ցավով պիտի արձանագրեմ, որ մեզ մոտ այն կարծիքն է տարածված, որ քարոզարշավի ժամանակ շատ խախտումներ, անօրինություններ կատարվում են կամ իշխանությունների գիտությամբ, կամ նրանց լուռ համաձայնությամբ։
Օրինակ օրերս երևանյան լրատվամիջոցներից եմ իմացել մեզ մոտ քրեական ինչ-որ սկանդալի մասին։ Արցախյան որևէ լրատվամիջոց այդ մասին բառ անգամ չի գրել, Արցախի հանրային հեռուստատեսությունը չի անդրադարձել այդ տխուր փաստին, բայց ահա, նույն այդ հեռուստատեսությունն իր արխիվում պեղել-հայտնաբերել է երկու տասնամյակ առաջ մարտի 22-ին Ստեփանակերտում կատարված ահաբեկչության մասին կադրեր և սիրով հրամցրել հեռուստադիտողին։ Մինչդեռ մարտի 22-ի գործը վաղուց քննվել-ավարտվել է. մարդիկ են դատվել և ազատազրկվել, մարդիկ են պատժվել, կրել պատիժն ու վաղուց ազատ արձակվել։ Ի դեպ, տարիներ առաջ հայկական ինչ-որ հեռուստաալիքով կադրեր եմ տեսել, որտեղ տուժողն ու մեղադրվողը կամ տուժածն ու մեղադրվածը՝ Արկադի Ղուկասյանն ու Սամվել Բաբայանը, մի ինչ-որ միջոցառման ժամանակ հանգիստ, ժպտալով իրար հետ զրուցում են։
Ես անկեղծորեն կհավատայի, որ տեղի հեռուստատեսությունն ահաբեկչությունը դատապարտելու համար է հանկարծ հիշել և եթեր արձակել մեր պատմության անցյալ դարձած սև էջը, եթե նույն այդ հեռուստատեսությունը լուսաբանած լիներ վերևում հիշատակվող սկանդալային դեպքը։
Արցախում նախագահական և խորհրդարանական ընտրություններին մասնակցում է նաև Սամվել Բաբայանի գլխավորած «Միասնական հայրենիք» կուսակցությունը, որը սատարում է նախագահի թեկնածու Մասիս Մայիլյանին։ Կասկած չկա, որ ազատ և անկախ գործունեությամբ երբևէ աչքի չընկած տեղի հեռուստատեսությունը քարոզարշավի այս եռուն ու լարված օրերին պատահական չի հիշել և հեռարձակել երկտասնամյա վաղեմության կադրերը՝  ։
ակնհայտ հակաքարոզչություն անելով կողմերից մեկի դեմ։

- Աշխարհում կորոնավիրուսի հետ կապված լարված վիճակ է։ Մի շարք երկրներում արտակարգ դրություն են մտցրել։ Հայաստանում՝ նույնպես։ Արցախում արդյո՞ք չեն ուզում թեկուզ ինչ-որ սահմանափակումներ մտցնել՝ մարդկանց միջեւ շփումները նվազեցնելու համար։ 

- Առայժմ կարծես նման մտադրություն չկա։ Այստեղ բնականոն աշխատանքը շարունակվում է՝ աննշան ահմանափակումներով։ Շարունակվում է նաև քարոզարշավը, փակ կամ բաց տարածքներում շարունակվում են հանդիպումները քաղաքացիների հետ։ Մարտի 31-ին կայանալիք ընտրությունների կապակցությամբ Արցախի ԿԸՀ-ում արդեն հավատարմագրվել են 14 հասարակական կազմակերպություններ՝ 807 ներկայացուցիչների ընդգրկմամբ, ինչպես նաև շուրջ 4 տասնյակ ԶԼՄ-ների մոտ 200 ներկայացուցիչներ։
Հաշվի առնելով աշխարհում, ինչպես նաև Հայաստանում ստեղծված վիճակը, Արցախի նախագահի թեկնածուներից Վիտալի Բալասանյանը, Վահան Բադասյանը, Ռուսլան Իսրայելյանը և այլք հանդես են եկել հայտարարությամբ, Արցախի նախագահին առաջարկելով այստեղ ևս հայտարել արտակարգ դրություն։ Սակայն դեռ արձագանք չկա...

Հարցազրույցը` Ռուզան ՄԻՆԱՍՅԱՆԻ 

«Առավոտ» օրաթերթ, 

24.03.2019

Առավոտ

«Բաբայան-Մայիլյան դաշինքը էապես փոխել է ուժերի հարաբերակցությունը Արցախում կայանալիք ընտրություններում»

Հարցազրույց արցախցի գրող, հրապարակախոս Վարդգես Օվյանի հետ 

– Արցախում երեկվանից՝ փետրվարի 26-ին, պաշտոնապես մեկնարկեց մարտի 31-ին կայանալիք նախագահական եւ խորհրդարանական ընտրությունների քարոզարշավը: Ենթադրվում է, որ սուր պայքար է ծավալվելու թեկնածուների միջեւ։ Ողջամիտ դիտորդների գնահատմամբ, վաղուց Արցախում նման պայքար չի եղել։ Ո՞րն է պատճառը։ 

– Այո, այս անգամ իրոք Արցախում շիկացած է քաղաքական մթնոլորտը։ Իսկապես սուր պայքար է սպասվում։ Դա առաջին հերթին պայմանավորված է նրանով, որ Արցախը կրկին գործոն դառնալու հավակնություններ ունի։ Գաղտնիք չէ, որ մինչ այդ մեզ մոտ կայանալիք ընտրություններում վճռորոշ դերակատարություն ուներ պաշտոնական Երեւանը։ Բաղրամյան 26-ում էր որոշվում, թե ով պիտի լինի Արցախի նախագահը, վարչապետը, եթե ոչ բոլոր նախարարները, ապա առնվազն նրանց ստվար մասը։ Սակայն այս անգամ պաշտոնական Երեւանի կարծիքը չի կարող էական նշանակություն ունենալ մարտի 31-ին կայանալիք ընտրություններում։

– Իսկ ո՞րն է դրա պատճառը. Հայաստանի իշխանությունները չե՞ն կարողանում, թե՞ չեն ուզում միջամտել Արցախի նախագահական ու խորհրդարանական ընտրություններին։ 

– Կարծում եմ՝ եւ ժամանակներն են փոխվել, եւ իրավիճակ է փոխվել։ Հայաստանում «թավշյա» իշխանափոխությունից հետո թե Հայաստանում, թե Արցախի հատկապես ընդդիմադիր դաշտում սպասում էին, որ հայաստանյան փոփոխությունների ալիքը կհասնի նաեւ Արցախ։ Սակայն այդպես չեղավ։ Ի զարմանս տեղի ոչ իշխանամետ ուժերի, Նիկոլ Փաշինյանը հենց առաջին օրերին Երեւանում ու Ստեփանակերտում փաստորեն հայտարարեց, որ սատարում է Արցախի իշխանություններին։ Քանի որ վերջիններս սովոր էին ինստրուկտաժ ու հրահանգներ ստանալ Երեւանից, շփոթության էին մատնվել ու չգիտեին ինչ անել։ Առիթը բաց չթողեցին նրանց նախկին երեւանյան տերերն ու վերջիններիս սատրապները, եւ աստիճանաբար տեղի իշխանական ճամբարում ձեւավորվեցին այլ տրամադրություններ, անգամ՝ որոշ չափով հակահայաստանյան։ «Հակահայաստանյանի» առումով դա, իհարկե, վատ է եւ, բարեբախտաբար, նման տրամադրություններն աննշան տոկոս են կազմում մեզ մոտ։ Մյուս կողմից, դրական առումով՝ Արցախի քաղաքական դաշտն ազատվեց Բաղրամյան 26-ից նախկին վասալական կախումից։ Բայց սա այլ թեմա է։

– Պարոն Օվյան, չնայած քարոզարշավի պաշտոնական մեկնարկը նոր է տրվել, բայց նկատելի է, որ այն շատ ավելի վաղ էր սկսվել՝ դեռեւս անցյալ տարվանից։ Ձեր կարծիքով, պատճառը ո՞րն է: 

– Այո, այդպես է։ Ես խոսքս սկսելիս ակնարկեցի Արցախի՝ գործոն դառնալու մի պատճառի մասին։ Բայց կա նաեւ երկրորդ պատճառը։ Դա Արցախի պաշտպանության նախկին նախարար Սամվել Բաբայանի կողմից անցյալ տարի արված հայտարարությունն էր առ այն, որ ինքը պատրաստվում է մասնակցելու տեղի նախագահական ընտրություններին։ Նրա այդ հայտարարությունը, շրջանառվող լուրերի համաձայն, տեղի իշխանական վերնախավին զգացնել տվեց, որ լուրջ վտանգ է սպառնում իրենց վերարտադրությանը։ Մինչ Սամվել Բաբայանը շրջաններում հանդիպումներ էր ունենում եւ ստորագրություններ հավաքում՝ Արցախի սահմանադրության համապատասխան հոդվածը փոփոխելու համար, որպեսզի իշխանությունները չխոչընդոտեն իր մասնակցությանը, իշխանական որոշ ուժեր անմիջապես իրենք եւս հայտարարեցին նախագահական ընտրություններին մասնակցելու մտադրության մասին եւ փաստորեն սկսեցին քարոզարշավը…

– Այսինքն՝ Արցախի քաղաքական կյանք վերադառնալու Սամվել Բաբայանի որոշումը համախմբեց իշխանական բոլոր ուժերին եւ իշխանության համար պայքարն ավելի՞ թեժացավ։ 

– Այո։ Արդեն ակնհայտ էր, որ, այսպես ասած, բարիկադի մի կողմում Սամվել Բաբայանն է, մյուս կողմում՝ իշխանական ուժերը։ Բայց, անկեղծ ասած, չեմ կարծում, որ սա իշխանության համար սովորական պայքար է։ Առնվազն վերջին քսան տարում Արցախում ազգային հարստությունը բեւեռացվել է մի կողմում, նախկին ԼՂԻՄ-ի տարածքի չափ հողեր ազատագրած եւ պատերազմում հաղթած երկիրը սոցիալական եւ բազում այլ լուրջ խնդիրներ ունի, միաժամանակ ահռելի հարստության տեր են դարձել մի խումբ մարդիկ, որոնք կամ բարձր պաշտոնյաներ են եղել կամ վայելում են ներկայիս իշխանությունների հովանավորությունը։ Եվ արդեն պայքարը միայն իշխանության համար չէ, այլ անօրեն զավթածը պահելու, տարիներով կուտակածից չզրկվելու համար։ Ի դեմս Սամվել Բաբայանի, նրանք լուրջ հակառակորդի են տեսնում եւ հասկանում են, որ ժողովրդի մի ստվար մաս կանգնել է Բաբայանի թիկունքում, որովհետեւ արդեն հոգնել, զզվել է վերջին 20-ամյա լծից, երբ ոչ միայն իրենց են հարստահարում, այլեւ երկրի ընդերքն են հոշոտում, հողը, ջուրն են ծառայեցնում բացառապես իրենց անձնական կարիքներին ու նպատակներին…

– Հիմա է՞լ այդ վիճակն է, երբ Արցախի նախագահ դառնալու հայտ են ներկայացրել 14 թեկնածուներ, իսկ Բաբայանին թույլ չեն տվել առաջադրվելու նախագահի թեկնածու։ 

– Գրեթե նույն վիճակն է։ Չնայած նրան թույլ չեն տվել առաջադրվելու նախագահի թեկնածու, Սամվել Բաբայանը կայանալիք ընտրություններին պատրաստվում է մասնակցելու իր ստեղծած եւ գլխավորած «Միասնական հայրենիք» կուսակցությամբ։ Իսկ այդ կուսակցության կողմից վերջերս արված այն հայտարարությունը, որ ընտրություններում սատարելու է նախագահի թեկնածու, Արցախի արտգործնախարար Մասիս Մայիլյանին, սառը ցնցուղի ազդեցություն է ունեցել իշխանական ճամբարում։ Մինչ այդ, ապագա նախագահի ֆավորիտ համարվող Արայիկ Հարությունյանի շանսերը դրանով լրջորեն նվազել են, փոխարենը մեծացել են Մասիս Մայիլյանի շանսերը։ Զգալիորեն մեծացել է նաեւ «Միասնական հայրենիքի» ռեյտինգը։ Բաբայան-Մայիլյան դաշինքը էապես փոխել է ուժերի հարաբերակցությունը Արցախում կայանալիք ընտրություններում, փոխել է արցախցիների մի զգալի մասի վերաբերմունքը, եւ դեռեւս չկողմնորոշված շատերի սրտով էր դա։

– Իսկ մյուս թեկնածուների եւ քաղաքական ուժերի մասին ի՞նչ կասեք։ 

– Նրանցից շատերն իմ ընկերներից են, գրեթե բոլորին անձնապես ծանոթ եմ։ Թող ինձ ներեն նրանք, բայց, իմ կարծիքով, հիմնական մրցակցությունը ակնարկածս անձանց եւ նրանց սատարող քաղաքական ուժերի միջեւ է լինելու։ Նաեւ ենթադրում եմ, որ քարոզարշավի վերջում մի մասը դուրս են գալու պայքարից եւ հայտարարեն, որ իրենց կողմնակիցներին առաջարկում են քվեարկել վերոհիշյալ երկու հիմնական թեկնածուներից մեկի եւ նրանց գլխավորած կամ սատարող քաղաքական ուժերի օգտին։

– Հայտնի է, որ նախագահի թեկնածուների մեջ են անվտանգության խորհրդի նախկին քարտուղարը, ԱԱԾ նախկին բարձրաստիճան պաշտոնյա Սերգեյ Ամիրյանը: Ինչպիսի՞ն են նրանց շանսերը։ 

– Բացի նշածս թեկնածուներից, կարծում եմ, մրցակիցների եռյակում է միայն Արցախի անվտանգության խորհրդի նախկին քարտուղար Վիտալի Բալասանյանը։ Ի դեպ, կան թեկնածուներ, որոնք համացանցում, հատկապես սոցիալական ցանցում զգալի կողմնակիցներ ունեն։ Նրանք թերեւս դա լուրջ կռվան են համարում։ Բայց իրականում այդ վիրտուալ կողմնակիցների զգալի մասը Հայաստանում են եւ արտերկրում։ Կրկին հիշեցնեմ, որ սա իմ սուբյեկտիվ կարծիքն է։

– Պարոն Օվյան, Դուք երբեք որեւէ կուսակցության անդամ չեք եղել։ Իրավիճակ է փոխվել, չե՞ք մտափոխվել: 

– Ես երբեւէ նման ցանկություն չեմ ունեցել, որովհետեւ ինձ համար, ազատ մտածող եւ ստեղծագործող մարդու համար կուսակցական շրջանակը չափից դուրս նեղ է։ Ես կուսակցական եւ այլ «ռամկաների» մեջ տեղավորվողներից չեմ։ Ավելին, եղել եւ մնում եմ այն կարծիքին, որ գրողը, արվեստագետը, մտավորականը միշտ պիտի ժողովրդի հետ լինի։ Եթե նա կանգնի իշխանությունների կողքին, ապա դադարելու է գրող, արվեստագետ, մտավորական լինելուց եւ դառնալու է պալատական աշուղ։

Հարցազրույցը՝ Ռուզան ՄԻՆԱՍՅԱՆԻ 

«Առավոտ» օրաթերթ 

27.02.2020

Առավոտ

«Արցախյան ոչ մի ղեկավար չի նշանակվում կամ չի ընտրվում առանց պաշտոնական Երեւանի «դաբրոյի»

Հարցազրույց արցախցի գրող, հրապարակախոս Վարդգես Օվյանի հետ 

– Ինչպե՞ս եք գնահատում Արցախի ներքաղաքական իրավիճակը։ 

– Մոտավորապես նույնն է, ինչ Հայաստանում՝ խառն ու սպասողական։ Որոշ չափով՝ նաեւ լարված։ Տարբերությունը միայն այն է, որ այստեղ իշխանությունները չեն փոխվել։ Եղած կադրային փոփոխությունները, շախմատի լեզվով ասած, ընդամենը փոխատեղումներ են։ – Արդյո՞ք ընտրական գործընթացներին մասնակցող քաղաքական ուժերը նոր ծրագրեր, նոր ելքեր ցույց տվեցին։ Կա՞ր այլընտրանք։

– Արդյո՞ք ընտրական գործընթացներին մասնակցող քաղաքական ուժերը նոր ծրագրեր, նոր ելքեր ցույց տվեցին։ Կա՞ր այլընտրանք։ 

– Մինչեւ 2020թ. նախագահական եւ խորհրդարանական ընտրություններ դեռ ահագին ժամանակ կա, բայց փաստորեն մեզ մոտ արդեն ընտրարշավը սկսված է։ Սովորաբար մեզանում նոր ծրագրեր չեն ստեղծվում. մոտավորապես նույն ծրագրերն են ներկայացնում՝ այլ ձեւակերպումներով, բայց արդեն տարբեր քաղաքական ուժերի անվան տակ, որոնք հիմնականում իշխանամետ են լինում կամ հետո անպայման դառնում են իշխանամետ։ Հիմա ակնհայտ պայքարը իշխանամետ ուժերի եւ պաշտպանության նախկին նախարար Սամվել Բաբայանի միջեւ է։

– Սամվել Բաբայանն ունի՞ համակիրների նոր բանակ, արդյո՞ք նրա նախընտրական քարոզարշավին չի խանգարում տարիներ շարունակ դրսում գտնվելը, հայաստանյան իրողությունների մաս կազմելը։ 

– Սամվել Բաբայանն, իրոք, համակիրների մեծ բանակ ունի։ Դրանում անշուշտ «ներդրում» ունեն Արցախի նախկին եւ ներկայիս իշխանությունները, որոնց ղեկավարության տարիներին ժողովրդի սոցիալական ու բազում այլ խնդիրներ մնացել են «խաղից դուրս» վիճակում։ Բաբայանի կողմնակիցները ստորագրություններ են հավաքել՝ Արցախի սահմանադրության 47-րդ հոդվածում փոփոխություններ կատարելու առաջարկով, ըստ որի՝ Հայաստանում 10 տարի քաղաքացիություն ունեցող անձինք կարող են մասնակցել Արցախի ընտրություններին:

– Դուք ակտիվ մասնակից եք եղել Արցախյան շարժմանը՝ ձեր գրչով, ձեր աշխատանքով։ Եթե երեսուն տարի հետ գնաք, ապա ինչը մնաց նույնը, ինչը փոխվեց Արցախում։

– Խորհրդային վաթսուն տարվա մեր երազանքը՝ միանալ Հայաստանին, փաստորեն մնացել է թղթի վրա՝ տեղը զիջելով անկախ պետականությանը։ Եվ դրանով իրականում Արցախը դարձրին խաղաքարտ ու չապաքինվող վերք։ Այս ճակատագրական սխալի պատճառով արդեն քանի՛ տարի է հայ երիտասարդներ, ընտանիք կազմելու քաղցրությունը, սեփական զավակի բերկրանքը չճաշակած, հայ զինվորներ ենք կորցնում հայ-ադրբեջանական սահմանում։ Անգամ չեմ կարող ասել, թե կրթության, մշակույթի եւ տնտեսության ոլորտում «այն տարիների» համեմատ ձեռքբերումներ ունենք։ Մի խոսքով, այդ առումով ՀՀ-ից չենք տարբերվում։ Մեծագույն ու հիմնական փոփոխությունն այն է միայն, որ Արցախը մաքրվեց եկվոր ադրբեջանցիներից։ Ես տարբեր առիթներով ասել եմ, որ անկախական այս 30 տարում ոչ ՀՀ-աբնակները կարողացան ճանաչել ու հասկանալ արցախցուն, ոչ էլ արցախցիները կարողացան հասկանալ եւ ճանաչել երեւանցուն, քյավառցուն կամ իջեւանցուն։ Զավեշտ է թվում, բայց տարիներ շարունակ երեւանյան ընդդիմադիրներն անգամ երբ գալիս են Արցախ, իրենց սուրբ պարտքն են համարում լուսանկարվել Արցախի ղեկավարների հետ, իրենց համերաշխությունը հայտնել նրանց եւ չտեսնելու տալ եղած-չեղած ընդդիմադիր ուժերին։ Եվ ոչ թե տեղի իշխանությունների ճնշման, այլ երեւանյան քաղաքական ուժերի այդ անտարբերության արդյունքում է Արցախում վերացել ընդդիմությունը։ Փաշինյանը եւս հավատարիմ մնաց այդ ավանդույթին…

– Պարոն Օվյան, սոցիալական հարթակում դուք շատ համակիրներ ունեք, պատճառը հայաստանյան իրողություններին մոտ լինելն է, ողջամիտ դիտորդի կարծիքով երբեմն այնպիսի գնահատականներ եք տալիս, կարծես լինեք մայրաքաղաքում կամ Հայաստանի մարզերում։ Ո՞րն է գաղտնիքը։ 

– Գաղտնիքը նրանում է, որ հենց Հայաստանում եմ, քանի որ եղել եւ մնում եմ այն կարծիքին, որ Արցախը Հայաստան է։ Սա՝ կեսլուրջ-կեսկատակ։ Մի քիչ հեռվից սկսեմ. Արցախյան շարժման եւ պատերազմի ժամանակ ես մի քանի անգամ համագործակցության առաջարկներ եմ ստացել երեւանյան թերթերից։ Բայց բոլորին մերժել եմ, գտնելով, որ ես ավելի շատ այստեղ եմ պետք, իմ գրիչն ավելի շատ Արցախում է անհրաժեշտ։ Թող վերամբարձ չթվա, բայց այն տարիներին հայ ժողովրդի ճակատագիրն իրոք որոշվում էր Արցախում։ Հիմա այլ ժամանակներ են։ Հիմա արդեն Երեւանում է որոշվում մեր ժողովրդի ճակատագիրը։ Արցախյան ոչ մի ղեկավար չի նշանակվում կամ չի ընտրվում առանց պաշտոնական Երեւանի «դաբրոյի»։ Երեւանում չկա լավ կամ վատ մի բան, որ վաղ թե ուշ չհայտնվի Արցախում։ Այդ պատճառով սոցիալական հարթակում իմ քաղաքական գրառումների գերակշիռ մասը վերաբերում է երեւանյան անցուդարձերին։ Երեւանո՛ւմ պիտի փոփոխություններ լինեն, որ դրանք հասնեն նաեւ ծայրամասերը։ Գլուխն է որոշողը, ոչ թե ձեռքերը կամ մարմի մյուս մասերը, թեկուզ կոպիտ է համեմատությունը։

– Մարմնի մյուս մասերից մեկի՝ դատավորների աշխատավարձը մինչեւ 2.5-3 միլիոն դրամ դարձնելու մասին Նիկոլ Փաշինյանի ելույթին դուք էլ բացասաբար արձագանքեցիք։ Ինչո՞ւ: 

– Այո, որովհետեւ այսօր հայ դատավորը 400-600 հազար դրամ աշխատավարձ է ստանում, այսինքն՝ 5-6 անգամ ավելի, քան օրուգիշեր տանջվող, սերունդ կրթող ու դաստիարակող ուսուցչի միջին աշխատավարձն է։ Զուգահեռ անցկացնենք ԱՄՆ-ի հետ։ Ամերիկյան դատավորի աշխատավարձը միջին ամերիկյան աշխատավարձից բարձր է մոտ 2,5 անգամ, իսկ միջին մասնագետի, ասենք, ուսուցչի աշխատավարձից՝ մոտ 1,8 անգամ։ Երբ հայ դատավորն ուսուցչից 5-6 անգամ բարձր աշխատավարձ է ստանում արդեն, Փաշինյանն ուզում է այն ավելի բարձրացնել, դարձնել 25-30 անգամ։ Սա ոչ միայն սխալ որոշում է, այլեւ՝ խայտառակ ու կործանարար։ Վարչապետը չպիտի մոռանա, որ իրեն ժողովուրդն է ընտրել, այլ ոչ թե դատավորները կամ ուժայինները, որոնց աշխատավարձը նույնպես ուզում է բարձրացնել։ Ղեկավարի ամենաամուր հենարանը ժողովուրդն է, եւ վերջինս պիտի զգա, որ իր կյանքը փոխվում է դեպի լավը։ Չեմ կարծում, թե այսպիսի Հայաստան ունենալու համար էր ողջ երկիրը ոտքի ելել։

– Որոշել եմ մի օր, որպես «ժողովուրդ», ձեզ վարչապետ կարգել, ո՞ր քայլից կսկսեիք։ 

– Ճիշտն ասած, չէի ցանկանա թեկուզ մի ժամով վարչապետ լինել։ Ցանկալի է յուրաքանչյուրը զբաղվի այն գործով, ինչից գաղափար ունի, հասկանում է։ Բայց քանի որ դա մի տեսակ ավանդական հարց է, փորձեմ պատասխանել։ Առաջին քայլով պայքար կծավալեի ռաբիսի դեմ՝ ռաբիս մտածողության, ռաբիս բարքերի, ռաբիս հեռուստատեսության, ռաբիս վերնախավի դեմ, որովհետեւ ռաբիսը ոչ միայն հակաարվեստ է, այլեւ մտածողության ստորակարգ մակարդակ է։ Գետնաքարշ միտքը, թռչել, ճախրելու անընդունակ միտքը, ուզենք թե չուզենք, ձեւավորում է իր ձեւ ու բովանդակությանը համահունչ իշխանություններ։ Գուցե թվա, թե թեմայից շեղվում եմ, բայց ասեմ, որ, ճիշտ է, մայրն է Նազար ծնում, բայց ժողովուրդն է նրան Քաջ Նազար դարձնում։

Հարցազրույցը՝ ՌՈՒԶԱՆ ՄԻՆԱՍՅԱՆԻ 

«Առավոտ» օրաթերթ,  

26.06.2019 

Առավոտ