Պատմության լուսավոր էջերի վրա քար չեն նետում

Երբ մարդ փառքի գագաթնակետին է, ի տարբերություն շատերի, ես այդ մարդկանց մասին դիֆիրամբներ չեմ գրում, անգամ շատ սովորական գնահատականներ չեմ շռայլում։ Դա իմ սկզբունքներին դեմ է։ Բայց տարիներ հետո երբ հերոսներին փոխարինում են անտիհերոսները և մկրատները ձեռքներին հայտնվում են մեր երեկվա պատմությունը խմբագրել ցանկացող, մարդկանց վաստակը նսեմացնել ցանկացող կեղծարարներ ու պատեհապաշտներ, ստիպված եմ կանգնել զրպարտության զոհերի կողքին։

Խորհրդային տարիներին մի անմիտ խոսք կար՝ անփոխարինելի մարդիկ չկան։ Այդ կարգախոսով փաստորեն բոլորին հավասարեցնում էին։ Ստացվում է, որ Անդրանիկ զորավարը, Գարեգին Նժդեհը եթե չլինեին, նրանց տեղը մի ուրիշ Անդրանիկ էր ծնվելու, Նժդեհի փոխարեն մի ուրիշ Նժդեհ էր հայտնվելու և Սյունիքը փրկելու։ Բարեբախտաբար թե դժբախտաբար, այդպես չէ, նման բան հնարավոր չէ, այլապես մեր պատմության բոլոր տխուր դրվագներից մենք միշտ հաղթանակած դուրս եկած կլինեինք։ Ամեն անհատ մյուսներից տարբերվում է նրանով, որ անհատականություն է, մյուսների նման չէ, անկախ այդ անհատի գործունեության շրջանակից։

Սամվել Բաբայանի հակառակորդների, նրա վաստակը, նրա ներդրումը նսեմացնել ցանկացողների բերանից հաճախ կարելի է լսել, որ իբր Բաբայանը չլիներ, մի ուրիշի շնորհիվ էինք Արցախը ազատագրելու և պատերազմում հաղթելու։ Ասում են՝ Բաբայանը չի հաղթել թշնամուն, մեր ողջ ժողովուրդն է հաղթել։ Այո, մեր ժողովուրդն է հաղթել թշնամուն, և հաղթել է Սամվել Բաբայանի ռազմական տաղանդի շնորհիվ ու հաղթել է նրա գլխավորությամբ։ Նույնիսկ հնարավոր է, որ դարձյալ հաղթելու էինք, բայց հաղթելու էինք թերևս ավելի մեծ կորուստների, ավելի մեծ զոհողությունների գնով։

Խոսենք փաստերով։ Երբ Սամվել Բաբայանը նշանակվել է ԼՂՀ ինքնապաշտպանության ջոկատների հրամանատար, Արցախի տարածքների 48 տոկոսը թշնամու կողմից զավթված է եղել։ Հենց նրա հրամանատարության ժամանակ է ոչ միայն ազատագրվել Արցախը, այլև հայկական պատմական հողերի մի մասը՝ Արցախի տարածքը հասցնելով 12.7 հազար քառ. կմ։ Նրա ռազմական տաղանդի և անկոտրում կամքի շնորհիվ է ինքնապաշտպանության ջոկատների հիման վրա կարճ ժամանակում ստեղծված կանոնավոր բանակը ծնկի բերել բազմապատիկ ուժեղ թշնամուն։

Նրանք, ովքեր երբևէ գործ են ունեցել զենքի հետ, զինված մարդկանց հետ, առավել ևս ծաոթ են զինվորական արվեստին, նրա գրված և չգրված օրենքներին, գիտեն, թե որքան դժվար է զինված մարդուն ղեկավարելը, նրան կառավարելը, հատկապես երբ գործ ունես արդեն մարտական որոշակի կենսագրություն ունեցող, այսպես ասած, դաշտային հրամանատարների հետ, որոնք իրենց մեծ կամ փոքր ջոկատներով թշնամու հետ կռվելու, նրան փախուստի մատնելու, մեծ կամ փոքր մարտերում նրան հաղթելու փորձ ունեն, հավելած այն, որ հայերիս մեջ սովորաբար առնվազն տասից մեկն իրեն գեներալ է համարում կամ երևակայում։ Եվ ահա, այդ կենաց ու մահու պատերազմական տարիներին, երբ հակառակորդն ուներ բազմիցս մեծ մարդկային ու ռազմական, զինվորական տեխնիկայի առավելություն, Սամվել Բաբայանը կարողացել է այդ զինվորական ջոկատներից կուռ, համախմբված բանակ ստեղծել։ Եվ 27-28 ամյա, զինվորական կրթություն չունեցող, բայց ռազմական բնածին տաղանդ ունեցող այդ երիտասարդին Կոմանդույուշչի և գլխավոր որոշում կայացնող էին համարում Մոնթե Մելքոնյանի պես տաղանդավոր անհատները, զորահրամանատարները, Երևանից և մոսկվաներից եկած գեներալները, պրոֆեսիոնալ զինվորականները։ Ու նաև հենց սա է մեր Հաղթանակի ամենամեծ գրավականը, որ գումարվելով այն ժամանակվա մեր Ոգուն և Հավատին (խոսքս բնավ կրոնի մասին չէ), ծանր ու դաժան պատերազմում մեզ Հաղթանակ է բերել։

Այսօր, երբ գրիչներն ու բրիչներն առած, կարողացել են խեղաթյուրել վերջին 30-ամյա մեր անցյալը, Արցախյան շարժումն ու պատերազմական տարիների իրական պատմությունը, երբ հերոսներ են դարձել բազմաթիվ անտիհերոսներ, գլխներին շարժման առաջնորդների լուսապսակ դրել զանազան միջակություններ ու բախտախնդիրներ, իրոք դժվարացել է թացն ու չորն իրարից տարբերելը։ Բայց ինչ էլ լինի, մենք ստիպված ենք առերեսվել մեր իրական պատմությանը՝ բոլոր լուսավոր կամ ոչ լուսավոր, ինչպես նաև մռայլ ու սև էջերով։ Առանց մեր անցյալն իմանալու, առանց մեր սխալներից դասեր քաղելու՝ երիցս դժվար է առաջ շարժվելը։ Դրանում՝ սեփական սխալներից, թերացումներից դասեր չքաղելում մենք, ցավոք, արդեն դարավոր «փորձ» ունենք...

Արցախյան պատերազմում մեր հաղթանակը մեր պատմության ամենավառ էջերից է։ Եթե Սարդարապատի ճակատամարտում մենք թշնամուն կանգնեցրել ենք մեր տան, մեր դռան շեմին, մինչ այդ արդեն կորցրած լինելով մեր պատմական հայրենիքի 70 տոկոսը, ապա Արցախյան պատերազմում թշնամուն ոչ միայն դեն ենք շպրտել մեր հայրենիքի սահմաններից, այլև ազատագրել ենք մեր տարածքի չափ պատմական հայկական հողեր, որոնք այսօր ամրագրված են Արցախի սահմանադրությամբ։ Եվ այս հաղթանակը մենք կռել ենք Սամվել Բաբայանի գլխավորած բանակի շնորհիվ, նրա բնածին ռազմական տաղանդի շնորհիվ։ Երբ պատերազմից տարիներ հետո անարժան, որևէ էական ներդրում չունեցող մարդկանց հերոսի շքանշաններ են բաժանում, իրական հերոսի հասցեին հերյուրանքներ տարածելը երախտամոռություն և ստորություն է։ Այսօր Բաբայանի անվան վրա քար նետողները չեն հասկանում, որ իրենք քար են նետում մեր պատմության ամենալուսավոր էջի վրա։ Կրկնում եմ՝ ամենալուսավոր էջի վրա, որովհետև մեզ համար նա այդ լուսավոր էջի խորհրդանիշներից է, ինչպես Մոնթե Մելքոնյանը, Լեոնիդ Ազգալդյանը, Վլադիմիր Բալայանը...

Սամվել Բաբայանի վաստակը, Արցախյան պատերազմում նրա դերը նսեմացնել ցանկացողներին նաև հիշեցնենք, որ հենց նրա օրոք և ԼՂՀ պաշտպանության նախարար աշխատած տարիներին էին մեր բանակը համարում տարածաշրջանի ամենամարտունակ բանակը։

Պատմության լուսավոր էջերի վրա քար չեն նետում։ Հատկապես երբ մեր բազմադարյա պատմության մեջ այնքան էլ շատ չեն այդ լուսավոր էջերը։ Ես անդրադարձել եմ մի ժամանակահատվածի, որ իրոք մեր պատմության ամենապայծառ էջերից է՝ անկախ նրանից, որ այդ ժամանակահատվածում նաև մութ բծեր են եղել, հերոսականի կողքին եղել են նաև, մեղմ ասած, ոչ հերոսական դրվագներ։ Երևի թե դա անխուսափելի է, ցավոք։ Հատկապես երբ հետագա ժամանակաշրջանը լի է միայն սև, գորշ և մռայլ գույներով։

ՎԱՐԴԳԵՍ ՕՎՅԱՆ

Գրող, հրապարակախոս

«Բաբայան-Մայիլյան դաշինքը էապես փոխել է ուժերի հարաբերակցությունը Արցախում կայանալիք ընտրություններում»

Հարցազրույց արցախցի գրող, հրապարակախոս Վարդգես Օվյանի հետ 

– Արցախում երեկվանից՝ փետրվարի 26-ին, պաշտոնապես մեկնարկեց մարտի 31-ին կայանալիք նախագահական եւ խորհրդարանական ընտրությունների քարոզարշավը: Ենթադրվում է, որ սուր պայքար է ծավալվելու թեկնածուների միջեւ։ Ողջամիտ դիտորդների գնահատմամբ, վաղուց Արցախում նման պայքար չի եղել։ Ո՞րն է պատճառը։ 

– Այո, այս անգամ իրոք Արցախում շիկացած է քաղաքական մթնոլորտը։ Իսկապես սուր պայքար է սպասվում։ Դա առաջին հերթին պայմանավորված է նրանով, որ Արցախը կրկին գործոն դառնալու հավակնություններ ունի։ Գաղտնիք չէ, որ մինչ այդ մեզ մոտ կայանալիք ընտրություններում վճռորոշ դերակատարություն ուներ պաշտոնական Երեւանը։ Բաղրամյան 26-ում էր որոշվում, թե ով պիտի լինի Արցախի նախագահը, վարչապետը, եթե ոչ բոլոր նախարարները, ապա առնվազն նրանց ստվար մասը։ Սակայն այս անգամ պաշտոնական Երեւանի կարծիքը չի կարող էական նշանակություն ունենալ մարտի 31-ին կայանալիք ընտրություններում։

– Իսկ ո՞րն է դրա պատճառը. Հայաստանի իշխանությունները չե՞ն կարողանում, թե՞ չեն ուզում միջամտել Արցախի նախագահական ու խորհրդարանական ընտրություններին։ 

– Կարծում եմ՝ եւ ժամանակներն են փոխվել, եւ իրավիճակ է փոխվել։ Հայաստանում «թավշյա» իշխանափոխությունից հետո թե Հայաստանում, թե Արցախի հատկապես ընդդիմադիր դաշտում սպասում էին, որ հայաստանյան փոփոխությունների ալիքը կհասնի նաեւ Արցախ։ Սակայն այդպես չեղավ։ Ի զարմանս տեղի ոչ իշխանամետ ուժերի, Նիկոլ Փաշինյանը հենց առաջին օրերին Երեւանում ու Ստեփանակերտում փաստորեն հայտարարեց, որ սատարում է Արցախի իշխանություններին։ Քանի որ վերջիններս սովոր էին ինստրուկտաժ ու հրահանգներ ստանալ Երեւանից, շփոթության էին մատնվել ու չգիտեին ինչ անել։ Առիթը բաց չթողեցին նրանց նախկին երեւանյան տերերն ու վերջիններիս սատրապները, եւ աստիճանաբար տեղի իշխանական ճամբարում ձեւավորվեցին այլ տրամադրություններ, անգամ՝ որոշ չափով հակահայաստանյան։ «Հակահայաստանյանի» առումով դա, իհարկե, վատ է եւ, բարեբախտաբար, նման տրամադրություններն աննշան տոկոս են կազմում մեզ մոտ։ Մյուս կողմից, դրական առումով՝ Արցախի քաղաքական դաշտն ազատվեց Բաղրամյան 26-ից նախկին վասալական կախումից։ Բայց սա այլ թեմա է։

– Պարոն Օվյան, չնայած քարոզարշավի պաշտոնական մեկնարկը նոր է տրվել, բայց նկատելի է, որ այն շատ ավելի վաղ էր սկսվել՝ դեռեւս անցյալ տարվանից։ Ձեր կարծիքով, պատճառը ո՞րն է: 

– Այո, այդպես է։ Ես խոսքս սկսելիս ակնարկեցի Արցախի՝ գործոն դառնալու մի պատճառի մասին։ Բայց կա նաեւ երկրորդ պատճառը։ Դա Արցախի պաշտպանության նախկին նախարար Սամվել Բաբայանի կողմից անցյալ տարի արված հայտարարությունն էր առ այն, որ ինքը պատրաստվում է մասնակցելու տեղի նախագահական ընտրություններին։ Նրա այդ հայտարարությունը, շրջանառվող լուրերի համաձայն, տեղի իշխանական վերնախավին զգացնել տվեց, որ լուրջ վտանգ է սպառնում իրենց վերարտադրությանը։ Մինչ Սամվել Բաբայանը շրջաններում հանդիպումներ էր ունենում եւ ստորագրություններ հավաքում՝ Արցախի սահմանադրության համապատասխան հոդվածը փոփոխելու համար, որպեսզի իշխանությունները չխոչընդոտեն իր մասնակցությանը, իշխանական որոշ ուժեր անմիջապես իրենք եւս հայտարարեցին նախագահական ընտրություններին մասնակցելու մտադրության մասին եւ փաստորեն սկսեցին քարոզարշավը…

– Այսինքն՝ Արցախի քաղաքական կյանք վերադառնալու Սամվել Բաբայանի որոշումը համախմբեց իշխանական բոլոր ուժերին եւ իշխանության համար պայքարն ավելի՞ թեժացավ։ 

– Այո։ Արդեն ակնհայտ էր, որ, այսպես ասած, բարիկադի մի կողմում Սամվել Բաբայանն է, մյուս կողմում՝ իշխանական ուժերը։ Բայց, անկեղծ ասած, չեմ կարծում, որ սա իշխանության համար սովորական պայքար է։ Առնվազն վերջին քսան տարում Արցախում ազգային հարստությունը բեւեռացվել է մի կողմում, նախկին ԼՂԻՄ-ի տարածքի չափ հողեր ազատագրած եւ պատերազմում հաղթած երկիրը սոցիալական եւ բազում այլ լուրջ խնդիրներ ունի, միաժամանակ ահռելի հարստության տեր են դարձել մի խումբ մարդիկ, որոնք կամ բարձր պաշտոնյաներ են եղել կամ վայելում են ներկայիս իշխանությունների հովանավորությունը։ Եվ արդեն պայքարը միայն իշխանության համար չէ, այլ անօրեն զավթածը պահելու, տարիներով կուտակածից չզրկվելու համար։ Ի դեմս Սամվել Բաբայանի, նրանք լուրջ հակառակորդի են տեսնում եւ հասկանում են, որ ժողովրդի մի ստվար մաս կանգնել է Բաբայանի թիկունքում, որովհետեւ արդեն հոգնել, զզվել է վերջին 20-ամյա լծից, երբ ոչ միայն իրենց են հարստահարում, այլեւ երկրի ընդերքն են հոշոտում, հողը, ջուրն են ծառայեցնում բացառապես իրենց անձնական կարիքներին ու նպատակներին…

– Հիմա է՞լ այդ վիճակն է, երբ Արցախի նախագահ դառնալու հայտ են ներկայացրել 14 թեկնածուներ, իսկ Բաբայանին թույլ չեն տվել առաջադրվելու նախագահի թեկնածու։ 

– Գրեթե նույն վիճակն է։ Չնայած նրան թույլ չեն տվել առաջադրվելու նախագահի թեկնածու, Սամվել Բաբայանը կայանալիք ընտրություններին պատրաստվում է մասնակցելու իր ստեղծած եւ գլխավորած «Միասնական հայրենիք» կուսակցությամբ։ Իսկ այդ կուսակցության կողմից վերջերս արված այն հայտարարությունը, որ ընտրություններում սատարելու է նախագահի թեկնածու, Արցախի արտգործնախարար Մասիս Մայիլյանին, սառը ցնցուղի ազդեցություն է ունեցել իշխանական ճամբարում։ Մինչ այդ, ապագա նախագահի ֆավորիտ համարվող Արայիկ Հարությունյանի շանսերը դրանով լրջորեն նվազել են, փոխարենը մեծացել են Մասիս Մայիլյանի շանսերը։ Զգալիորեն մեծացել է նաեւ «Միասնական հայրենիքի» ռեյտինգը։ Բաբայան-Մայիլյան դաշինքը էապես փոխել է ուժերի հարաբերակցությունը Արցախում կայանալիք ընտրություններում, փոխել է արցախցիների մի զգալի մասի վերաբերմունքը, եւ դեռեւս չկողմնորոշված շատերի սրտով էր դա։

– Իսկ մյուս թեկնածուների եւ քաղաքական ուժերի մասին ի՞նչ կասեք։ 

– Նրանցից շատերն իմ ընկերներից են, գրեթե բոլորին անձնապես ծանոթ եմ։ Թող ինձ ներեն նրանք, բայց, իմ կարծիքով, հիմնական մրցակցությունը ակնարկածս անձանց եւ նրանց սատարող քաղաքական ուժերի միջեւ է լինելու։ Նաեւ ենթադրում եմ, որ քարոզարշավի վերջում մի մասը դուրս են գալու պայքարից եւ հայտարարեն, որ իրենց կողմնակիցներին առաջարկում են քվեարկել վերոհիշյալ երկու հիմնական թեկնածուներից մեկի եւ նրանց գլխավորած կամ սատարող քաղաքական ուժերի օգտին։

– Հայտնի է, որ նախագահի թեկնածուների մեջ են անվտանգության խորհրդի նախկին քարտուղարը, ԱԱԾ նախկին բարձրաստիճան պաշտոնյա Սերգեյ Ամիրյանը: Ինչպիսի՞ն են նրանց շանսերը։ 

– Բացի նշածս թեկնածուներից, կարծում եմ, մրցակիցների եռյակում է միայն Արցախի անվտանգության խորհրդի նախկին քարտուղար Վիտալի Բալասանյանը։ Ի դեպ, կան թեկնածուներ, որոնք համացանցում, հատկապես սոցիալական ցանցում զգալի կողմնակիցներ ունեն։ Նրանք թերեւս դա լուրջ կռվան են համարում։ Բայց իրականում այդ վիրտուալ կողմնակիցների զգալի մասը Հայաստանում են եւ արտերկրում։ Կրկին հիշեցնեմ, որ սա իմ սուբյեկտիվ կարծիքն է։

– Պարոն Օվյան, Դուք երբեք որեւէ կուսակցության անդամ չեք եղել։ Իրավիճակ է փոխվել, չե՞ք մտափոխվել: 

– Ես երբեւէ նման ցանկություն չեմ ունեցել, որովհետեւ ինձ համար, ազատ մտածող եւ ստեղծագործող մարդու համար կուսակցական շրջանակը չափից դուրս նեղ է։ Ես կուսակցական եւ այլ «ռամկաների» մեջ տեղավորվողներից չեմ։ Ավելին, եղել եւ մնում եմ այն կարծիքին, որ գրողը, արվեստագետը, մտավորականը միշտ պիտի ժողովրդի հետ լինի։ Եթե նա կանգնի իշխանությունների կողքին, ապա դադարելու է գրող, արվեստագետ, մտավորական լինելուց եւ դառնալու է պալատական աշուղ։

Հարցազրույցը՝ Ռուզան ՄԻՆԱՍՅԱՆԻ 

«Առավոտ» օրաթերթ 

27.02.2020

Առավոտ

«Արցախյան ոչ մի ղեկավար չի նշանակվում կամ չի ընտրվում առանց պաշտոնական Երեւանի «դաբրոյի»

Հարցազրույց արցախցի գրող, հրապարակախոս Վարդգես Օվյանի հետ 

– Ինչպե՞ս եք գնահատում Արցախի ներքաղաքական իրավիճակը։ 

– Մոտավորապես նույնն է, ինչ Հայաստանում՝ խառն ու սպասողական։ Որոշ չափով՝ նաեւ լարված։ Տարբերությունը միայն այն է, որ այստեղ իշխանությունները չեն փոխվել։ Եղած կադրային փոփոխությունները, շախմատի լեզվով ասած, ընդամենը փոխատեղումներ են։ – Արդյո՞ք ընտրական գործընթացներին մասնակցող քաղաքական ուժերը նոր ծրագրեր, նոր ելքեր ցույց տվեցին։ Կա՞ր այլընտրանք։

– Արդյո՞ք ընտրական գործընթացներին մասնակցող քաղաքական ուժերը նոր ծրագրեր, նոր ելքեր ցույց տվեցին։ Կա՞ր այլընտրանք։ 

– Մինչեւ 2020թ. նախագահական եւ խորհրդարանական ընտրություններ դեռ ահագին ժամանակ կա, բայց փաստորեն մեզ մոտ արդեն ընտրարշավը սկսված է։ Սովորաբար մեզանում նոր ծրագրեր չեն ստեղծվում. մոտավորապես նույն ծրագրերն են ներկայացնում՝ այլ ձեւակերպումներով, բայց արդեն տարբեր քաղաքական ուժերի անվան տակ, որոնք հիմնականում իշխանամետ են լինում կամ հետո անպայման դառնում են իշխանամետ։ Հիմա ակնհայտ պայքարը իշխանամետ ուժերի եւ պաշտպանության նախկին նախարար Սամվել Բաբայանի միջեւ է։

– Սամվել Բաբայանն ունի՞ համակիրների նոր բանակ, արդյո՞ք նրա նախընտրական քարոզարշավին չի խանգարում տարիներ շարունակ դրսում գտնվելը, հայաստանյան իրողությունների մաս կազմելը։ 

– Սամվել Բաբայանն, իրոք, համակիրների մեծ բանակ ունի։ Դրանում անշուշտ «ներդրում» ունեն Արցախի նախկին եւ ներկայիս իշխանությունները, որոնց ղեկավարության տարիներին ժողովրդի սոցիալական ու բազում այլ խնդիրներ մնացել են «խաղից դուրս» վիճակում։ Բաբայանի կողմնակիցները ստորագրություններ են հավաքել՝ Արցախի սահմանադրության 47-րդ հոդվածում փոփոխություններ կատարելու առաջարկով, ըստ որի՝ Հայաստանում 10 տարի քաղաքացիություն ունեցող անձինք կարող են մասնակցել Արցախի ընտրություններին:

– Դուք ակտիվ մասնակից եք եղել Արցախյան շարժմանը՝ ձեր գրչով, ձեր աշխատանքով։ Եթե երեսուն տարի հետ գնաք, ապա ինչը մնաց նույնը, ինչը փոխվեց Արցախում։

– Խորհրդային վաթսուն տարվա մեր երազանքը՝ միանալ Հայաստանին, փաստորեն մնացել է թղթի վրա՝ տեղը զիջելով անկախ պետականությանը։ Եվ դրանով իրականում Արցախը դարձրին խաղաքարտ ու չապաքինվող վերք։ Այս ճակատագրական սխալի պատճառով արդեն քանի՛ տարի է հայ երիտասարդներ, ընտանիք կազմելու քաղցրությունը, սեփական զավակի բերկրանքը չճաշակած, հայ զինվորներ ենք կորցնում հայ-ադրբեջանական սահմանում։ Անգամ չեմ կարող ասել, թե կրթության, մշակույթի եւ տնտեսության ոլորտում «այն տարիների» համեմատ ձեռքբերումներ ունենք։ Մի խոսքով, այդ առումով ՀՀ-ից չենք տարբերվում։ Մեծագույն ու հիմնական փոփոխությունն այն է միայն, որ Արցախը մաքրվեց եկվոր ադրբեջանցիներից։ Ես տարբեր առիթներով ասել եմ, որ անկախական այս 30 տարում ոչ ՀՀ-աբնակները կարողացան ճանաչել ու հասկանալ արցախցուն, ոչ էլ արցախցիները կարողացան հասկանալ եւ ճանաչել երեւանցուն, քյավառցուն կամ իջեւանցուն։ Զավեշտ է թվում, բայց տարիներ շարունակ երեւանյան ընդդիմադիրներն անգամ երբ գալիս են Արցախ, իրենց սուրբ պարտքն են համարում լուսանկարվել Արցախի ղեկավարների հետ, իրենց համերաշխությունը հայտնել նրանց եւ չտեսնելու տալ եղած-չեղած ընդդիմադիր ուժերին։ Եվ ոչ թե տեղի իշխանությունների ճնշման, այլ երեւանյան քաղաքական ուժերի այդ անտարբերության արդյունքում է Արցախում վերացել ընդդիմությունը։ Փաշինյանը եւս հավատարիմ մնաց այդ ավանդույթին…

– Պարոն Օվյան, սոցիալական հարթակում դուք շատ համակիրներ ունեք, պատճառը հայաստանյան իրողություններին մոտ լինելն է, ողջամիտ դիտորդի կարծիքով երբեմն այնպիսի գնահատականներ եք տալիս, կարծես լինեք մայրաքաղաքում կամ Հայաստանի մարզերում։ Ո՞րն է գաղտնիքը։ 

– Գաղտնիքը նրանում է, որ հենց Հայաստանում եմ, քանի որ եղել եւ մնում եմ այն կարծիքին, որ Արցախը Հայաստան է։ Սա՝ կեսլուրջ-կեսկատակ։ Մի քիչ հեռվից սկսեմ. Արցախյան շարժման եւ պատերազմի ժամանակ ես մի քանի անգամ համագործակցության առաջարկներ եմ ստացել երեւանյան թերթերից։ Բայց բոլորին մերժել եմ, գտնելով, որ ես ավելի շատ այստեղ եմ պետք, իմ գրիչն ավելի շատ Արցախում է անհրաժեշտ։ Թող վերամբարձ չթվա, բայց այն տարիներին հայ ժողովրդի ճակատագիրն իրոք որոշվում էր Արցախում։ Հիմա այլ ժամանակներ են։ Հիմա արդեն Երեւանում է որոշվում մեր ժողովրդի ճակատագիրը։ Արցախյան ոչ մի ղեկավար չի նշանակվում կամ չի ընտրվում առանց պաշտոնական Երեւանի «դաբրոյի»։ Երեւանում չկա լավ կամ վատ մի բան, որ վաղ թե ուշ չհայտնվի Արցախում։ Այդ պատճառով սոցիալական հարթակում իմ քաղաքական գրառումների գերակշիռ մասը վերաբերում է երեւանյան անցուդարձերին։ Երեւանո՛ւմ պիտի փոփոխություններ լինեն, որ դրանք հասնեն նաեւ ծայրամասերը։ Գլուխն է որոշողը, ոչ թե ձեռքերը կամ մարմի մյուս մասերը, թեկուզ կոպիտ է համեմատությունը։

– Մարմնի մյուս մասերից մեկի՝ դատավորների աշխատավարձը մինչեւ 2.5-3 միլիոն դրամ դարձնելու մասին Նիկոլ Փաշինյանի ելույթին դուք էլ բացասաբար արձագանքեցիք։ Ինչո՞ւ: 

– Այո, որովհետեւ այսօր հայ դատավորը 400-600 հազար դրամ աշխատավարձ է ստանում, այսինքն՝ 5-6 անգամ ավելի, քան օրուգիշեր տանջվող, սերունդ կրթող ու դաստիարակող ուսուցչի միջին աշխատավարձն է։ Զուգահեռ անցկացնենք ԱՄՆ-ի հետ։ Ամերիկյան դատավորի աշխատավարձը միջին ամերիկյան աշխատավարձից բարձր է մոտ 2,5 անգամ, իսկ միջին մասնագետի, ասենք, ուսուցչի աշխատավարձից՝ մոտ 1,8 անգամ։ Երբ հայ դատավորն ուսուցչից 5-6 անգամ բարձր աշխատավարձ է ստանում արդեն, Փաշինյանն ուզում է այն ավելի բարձրացնել, դարձնել 25-30 անգամ։ Սա ոչ միայն սխալ որոշում է, այլեւ՝ խայտառակ ու կործանարար։ Վարչապետը չպիտի մոռանա, որ իրեն ժողովուրդն է ընտրել, այլ ոչ թե դատավորները կամ ուժայինները, որոնց աշխատավարձը նույնպես ուզում է բարձրացնել։ Ղեկավարի ամենաամուր հենարանը ժողովուրդն է, եւ վերջինս պիտի զգա, որ իր կյանքը փոխվում է դեպի լավը։ Չեմ կարծում, թե այսպիսի Հայաստան ունենալու համար էր ողջ երկիրը ոտքի ելել։

– Որոշել եմ մի օր, որպես «ժողովուրդ», ձեզ վարչապետ կարգել, ո՞ր քայլից կսկսեիք։ 

– Ճիշտն ասած, չէի ցանկանա թեկուզ մի ժամով վարչապետ լինել։ Ցանկալի է յուրաքանչյուրը զբաղվի այն գործով, ինչից գաղափար ունի, հասկանում է։ Բայց քանի որ դա մի տեսակ ավանդական հարց է, փորձեմ պատասխանել։ Առաջին քայլով պայքար կծավալեի ռաբիսի դեմ՝ ռաբիս մտածողության, ռաբիս բարքերի, ռաբիս հեռուստատեսության, ռաբիս վերնախավի դեմ, որովհետեւ ռաբիսը ոչ միայն հակաարվեստ է, այլեւ մտածողության ստորակարգ մակարդակ է։ Գետնաքարշ միտքը, թռչել, ճախրելու անընդունակ միտքը, ուզենք թե չուզենք, ձեւավորում է իր ձեւ ու բովանդակությանը համահունչ իշխանություններ։ Գուցե թվա, թե թեմայից շեղվում եմ, բայց ասեմ, որ, ճիշտ է, մայրն է Նազար ծնում, բայց ժողովուրդն է նրան Քաջ Նազար դարձնում։

Հարցազրույցը՝ ՌՈՒԶԱՆ ՄԻՆԱՍՅԱՆԻ 

«Առավոտ» օրաթերթ,  

26.06.2019 

Առավոտ