Անփառունակ ժամանակագրություն

1- Ղարաբաղյան հարցը բարձրացվել էր պերեստրոյկայի պայմաններում որպես ներսովետական վերակառուցման հարց։ Գորբաչովի ոտքերն ընկած Ղարաբաղի միացում էինք մուրում։

2- Ադրբեջանցիք դա դիտեցին որպես իրենց ազգային հարց, և մեր գլխին սումգայիթ, բաքու, ամբողջ Ադրբեջանով մեկ հայկական ջարդեր սարքեցին ու արտաքսցին 400 հազար ադբեջանահայերին։

3- Հայերից ոչ մի համարժեք կոնցեպտուալ կամ ֆիզիկական պատասխան չեղավ կատարվողին. հակառակը, բարով-խերով հայաստանյան ազերներին առանց մեկ զոհի ճամփու դրեցինք ու շարունակեցինք միտինգվելն ու Գորբաչովից ուզելը։

4- Ի պատասխան մեր անհասկացողության, 1990-ի մայիսի 27-ին Երևանի կայարանում ռուսները կուտ տվեցին հայ «շուստրիներին», իբր թե զենքը վագոնում ազատ դրած է, արխային եկեք, վերցրեք, և 27 հոգու սպանեցին։ Մեր պատասխանը էլի զրո էր։

5- Այդ ընթացքում, իշխանության գալով, Լևոնը հրաժարվեց Ղարաբաղի միացման կոնցեպտից, թքեց 1989-ի դեկտեմբերի 1-ի Հայաստանի և Ղարաբաղի ԳԽ-ների միացյալ նիստի՝ երկու սուբյեկտների միացման մասին որոշման վրա ու հարցը սարքեց Ղարաբաղի, այսպես ասած, դեմոկրատական ինքնորոշում-անկախացում։ Մինչև հիմա էդ «ինքնորոշման» տակ ենք ճկռած։

6- Սովետի անկումից հետ, մարսելով հայերի տեղահանությունը, Ադրբեջանը հարձակվեց և՛ Հայաստանի վրա (վերցրեց Արծվաշենը) և՛ Ղարաբաղի վրա ու արագորեն գրավեց Ղարաբաղի կեսը։
Հայոց փառապանծ «սպարապետը» այդ ժամանակ պաշտպանության նախարարն էր, և ինքը հաջողացրեց կորցնել այդ տարածքներն ու ահռելի քանակով զոհեր տվեց։

7- 1992-ի սեպտեմբերին, այդ խայտառակ պարտությունների պատճառով համաժողովրդական ապստամբություն եղավ ու Լևոնը ստիպված հեռացրեց «սպարապետին»՝ պաշտպանության ամբողջ ոլորտը հանձնելով Վազգեն Մանուկյանին։

Մանուկյանը Հայաստան կանչեց սովետական հայ սպաների, նրանց օգնությամբ կազմակերպեց հայոց բանակը, անցավ հակահարձակման, որն ի վերջո ավարտվեց 1994-ին, Լևոնի ու նորեն ջրի երես ելած «սպարապետի» կնքած անփառունակ բիշքեքյան ադրբեջանամետ պայմանագրով։

8- Դրանից հետո Ադրբեջանն անցել է այլ տակտիկայի՝ թուրքերի հետ միասին պաշարել են Հայաստանը, ներսում քաոս են հրահրում, կաշառում են հայ իշխանավորներին և արտագաղթի պարտադրում հայությանը։

Արդյունքում՝ երկրի կեսն արդեն արտագաղթել է, տնտեսությունն էլ զրոյացված է։ Այս տարիներին, ի պատասխան 2 կողմանի թուրքական ագրեսիայի, հայերի կողմից ոչ մի գործուն քայլ չի ձեռնարկվել՝ ով եկել է իշխանության, հալածել է իր ժողովրդին ու թալանել։

Իսկ նիկոլի գալով, հիմա հասել է երկրի կործանման վերջին փուլը. երկիրը լի է թուրքական փողերով սնվող ու կառավարվող տարատեսակ հայազգի, բայց հայակործան գործակալներով, որոնք միգուցե տեղյակ էլ չեն, թե ինչ են անում։ Բայց անում են սարսափելի բան՝ օրը ցերեկով գենոցիդում են սեփական ազգը։

9- Տարիների ընթացքում էլ, քանի որ ազգի սերուցքը զոհվեց Ղարաբաղում, քաղաքական ասպարեզը գրավեցին քաղցրալեզու մուղամբազները։ Դրության տեր դարձան կեղծ տղամարդիկ՝ դոշ ծեծելով հերոս ինքնահռչակված ճիվաղներ, մեծ-մեծ դուրս տվող ու մշտապես ջրի երեսին մնացող սրիկաներ, գողեր, ու կոպեկի մեռած «քաղաքական գործիչներ» ։
Սրանք էլ ավելի այլասերեցին-այլանդակեցին, իրենց տգետ ու տհաս թեզերով լցրեցին հայկական քաղաքական կյանքը, շեղեցին իրական անելիքներից, խլացրեցին բոլոր ադեկվատ ձայները՝ երկիրը տնտեսապես խելքի բերելու առաջնայնության մասին, դարձան հասարակական կարծիքի ձևավորման մոնոպոլիստներ, ու այսօր արդեն, մեծապես իրագործում են հենց թուրքերի ծրագրերը։

10- Մի քանի ամիս առաջ ես դեռ տեսնում էի մի քանիսին, որոնք, կարծում էի, թե կարող են երկրին տեր կանգնել։ Բայց գնալով համոզվեցի, որ սրանք էլ, առանց բացառության, նույն աղբն են։

11- 2010-ին ես առաջիններից մեկը հանդես եկա միացյալ Հայաստանի համապարփակ կոնցեպտով. հոդվածը մերժվել էր 4 խմբագրություններում և զոռով-շառով, Վարդգես Օվյանի միջամտությամբ, ի վերջո, տպագրվեց 2018-ին https://hetq.am/hy/article/87020

12- Մինչև նիկոլի գալը, ինչ որ տեսական ռեսուրս դեռ կար այն առումով, որ երկրի իշխանությունները շատ վատն են, բայց գոնե թուրք կամ թուրքամետ չեն և միգուցե, մի օր անցնեն այս կոնցեպտուալ տեսակետին։ Բայց նիկոլի գալով, այդ գաղափարն առհասարակ օրակարգից դուրս եկավ, որովհետև տղան Հայաստանն է զիջում թուրքին, ուր մնաց Ղարաբաղին տեր կանգնի։

13- Այ էս պայմաններում, պարզ է դառնում, որ ներհայկական բոլոր հայամետ ռեսուրսներն այսօր անհետացած են։ Առաջնային խնդիր է դարձել ոչ թե տարածքներ չզիջելը, այլ նոր գենոցիդից խուսափելը, որովհետև եթե երկիրը տնտեսություն չունի, մասնագիտական կորպուսն է ջնջխված, քաղաքացիական վիճակն է ողբալի, ազգայինն է ավերված, բանակ ասածն ընդամենը անզեն զինվորների ճաշարանի է վերածված, IT կոչվածը, որը տարիներ շարունակ բուտաֆորիկ դրոններ էր ցույց տալիս որպես նվաճում, այսօր ոչ միայն դրոն, այլև նույնիսկ հասարակ ավտոմատ արտադրել չի կարող։

Այ այս պայմանների պատճառով է, որ մարդկանց հույսը միայն և ընդամենը աշխարհաքաղաքական հրաշքներն են, որոնց էլ անհույս սպասում են։ Եվ այս պարագային, վիդիտելի, Վիտալի Բալասանյանը թշնամի է, ինչ է թե՝ հույսը ռուսի վրա է։
Բայց ոչհարգելիներս, ձեր հույսն էլ թուրքն է, բլեֆն է, էշ ձևանալն է։ Եթե ռուսի էստեղ մնալու հաշվին մի քանի տարի պետականություն ձգելու շանսը գոնե մի 10 տոկոս է, ապա ձեր անուղեղ կողկոնձոցի շանսը առհասարակ զրո է։

Դուք մի քնձռոտ նիկոլի սանձել չեք կարող, որևէ հարց մեջտեղ բերել չեք կարող, նիկոլի՝ ալիևին արած ազգային սարսափելի զիջումների մասին բերանններդ բացել չեք կարող, և ուժերդ Վիտալի Բալասանյանի վրա է պատո՞ւմ, որը գոնե փրփուրներից է բռնել։
Դո՞ւք եք ազգայինն ու տեխոնկրատը, դո՞ւք եք էս երկիրը պահողը, դո՞ւք եք մի չոփ արտադրողը։

30 տարվա մեջ ես չեմ հիշում, որ հայոց ավագանին, էլիտան, երևելիները երբևէ ու որևէ հարցում նախահարձակ լինեն, մի տեսական կամ կոնցեպտուալ պատասխան տված լինեն թուրքերին, ներքին հարցերում մի նորմալ արդյունքի հասած լինեն։ Ոնց ռեակտիվ էին 1988-ի ձմռանից, էնպես էլ մինչև այսօր ոչխարի պես ռեակտիվ են։
Ազգային իրական լիդեր չունենք, որը մեզ կառաջնորդի, բայց ունենք հազարավոր պնակալեզներ ու փչացածներ, պատեհապաշտ ողորմելիներ, որոնք ապրում են հանուն իրենց փողի, վայրկենական հաճույքի ու հիվանդագին նարցիսիզմի սպասարկման։
Ողբամ ձեր պահած ու պահվելիք երկիրը։

ԱՐԱ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

«Մեր սրտի վարչապե՞տը», թե՞...

Հաճախ եմ մտածում այս մարդու՝ Նիկոլ Փաշինյանի մասին, փորձում հասկանալ նրա «ֆենոմենը»։ Շատերը նրան սուտասան են անվանում, խաբեբա են համարում։ Ոմանց կարծիքով նա, այդ ամենին զուգահեռ, նաև դեմագոգ է։ Նրա նախկին ելույթներից են մեջբերումներ անում, որոնք տեղադրված են համացանցում, հատկապես Յութուբում։ Նրա այն ելույթն են մեջբերում, երբ Ազգային ժողովի ամբիոնից խոսելով Հայաստանում ծառայողական ավտոմեքենաների առատության մասին, պատգամավոր Նիկոլ Փաշինյանը բերել է Դանիայի օրինակը, որտեղ ծառայողական մեքենա ունի միայն խորհրդարանի խոսնակը:

«1072 ծառայողական մեքենաների մեջ չեն մտնում ախրանայի ավտոմեքենաները, պաշտպանության նախարարության, ոստիկանության, ԴԱՀԿ-ի, հարկային ծառայության, Կենտրոնական բանկի, քաղաքապետարանի, գյուղապետարանների ավտոմեքենաների թիվը: Եթե այս թիվն էլ գումարենք, ապա մենք ՀՀ-ում ծառայողական ավտոմեքենաների թվով գերազանցում ենք ԱՄՆ-ին, Չինաստանին, Ռուսաստանին ու Հնդկաստանին»,- ասել է Փաշինյանը:

Արցախի հարցում ԼՏՊ-ական զիջումների ոգով նրա ելույթներն են մեջբերում և զարմանում, որ ծառայողական ավտոմեքենաների շռայլությունը քննադատող, կուտակայինի, արագաչափերի դեմ հանդես եկող Փաշինյանն այսօր, ընդհակառակը, իր համար նախկին մեկի փոխարեն երկու թանկարժեք ծառայողական ավտոմեքենա է ձեռքբերել, միլիոնների հասնող գումար վատնելով Հայաստանի աղքատիկ պետբյուջեից, իր նոր «իշխանական» կացարանն է վերանորոգել և այլն։

Նրան ձեռքերի վրա իշխանության բերած ժողովրդի բանական մասը զարմանում է, թե ինչպես այդ մարդը իր նախկին խոստումների, արտահայտած մտքերի լրիվ հակառակն է անում։ Իսկապե՞ս նա տարիներ առաջ դիտմամբ է նման պոպուլիստական ելույթներ ունեցել, որպեսզի ամեն գնով իշխանության գա և ինքը դառնա Հայաստանի տիրակալը։
Ես երկար եմ մտածել այդ մասին։ Այո, նա սուտասան ու խաբեբա է, դեմագոգ է, վախկոտ է, ինչպես իմ նախկին հոդվածում եմ նշել, և այդ նույնը նրա նախկին կուսակիցներն են ասում։ Իրոք նա նաև ընչաքաղց է, եսասեր, աներևակայելի փառասեր, բայց ես չեմ կարծում, թե նա հատուկ է քննադատել ծառայողական ավտոմեքենաների՝ պադավատի առատությունը, հանդես եկել կուտակայինի ընդունման դեմ կամ ինքն իր ձեռքով փակել արագաչափերը, որպեսզի իշխանության գա։

Ես կարծում եմ, որ Նիկոլ Փաշինյանն իր ողջ կյանքում սկզբունքներ, նախապես մշակված հաստատուն ծրագրեր չի ունեցել երբեք։ Նա միշտ վարվել է պահի ազդեցության տակ։ Այդ պահին պետք էր քննադատել իշխանություններին, և նա քննադատել է ոնց կարողացել է, ինչ փաստեր կարողացել է ձեռք բերել՝լինի «պադավատիզմ», թե՞ ժողովրդի գրպանները թափ տվող արագաչափեր ու կարմիր գիծ, Սերժիկի սահմանադրությո՞ւն, թե՞ թալանչի Լֆիկ Սամո, ընտրություններ կեղծող Մուկուչյա՞ն, թե՞ կուտակային։ Հիմա, երբ նա իշխանություն է, երկրի փաստացի ղեկավար է, արդեն այլ աչքերով է նայում աշխարհին։ Հիմա արդեն նրան արագաչափերը պետք են, կուտակայինը պիտի ընդուներ, որպեսզի մի կերպ լցներ պետբյուջեն, հատկապես երբ խոստացած ներդրումների առատ հոսքը չկա, «թռիչքային զարգացման» ոչ մի նախադրյալ չկա։

Եվ նա պահի թելադրանքով անում է այն, ինչ հիմա իրեն անհրաժեշտ է, ինչ անձամբ պետք է իրեն՝ աթոռը պահելու և խանավարի ապրելակերպը շարունակելու համար։ Նա թքած ունի, թե մի քանի տարի առաջ կամ երեկ ինչ է ասել, թքած ունի, թե նախկինում ինչ խոստումներ էր տվել։ Այս պահին այսպես է պետք իրեն, այդպես է անում։ Վաղը լրիվ հակառակը կանի, եթե իրեն այդպես ձեռնտու լինի։

Նիկոլ Փաշինյանին երևի ոչ ոք այնպես ճշմարիտ ու իրական չի ներկայացրել, որքան նրա նախկին կուսակցական ընկերը՝ Լիզա Ճաղարյանը, որը հիմա պաշտպանում է նրան, պատճառաբանելով, թե դա անում է, որպեսզի կրկին նախկին ռեժիմը, Քոչարյանը չգա։
Երեք տարի առաջ Փաշինյանի մասին տեսեք ինչ էր գրել Լիզա Ճաղարյանը. «Քիչ թե շատ հիշողություն ունեցողները, նրա անցած ճանապարհին հետևողները գիտեն վաղուց՝ ոչ ոք չի կարող ոտք մեկնել իր իսկ հայտնած տեսակետները գլխիվայր շրջելու, սևով սպիտակի վրա գրած իր իսկ տեսակետները հերքելու, իր իսկ անցած ճանապարհը թքոտելու, աջուձախ աղբ թափելու, որտեղ ոտք դնի՝ այնտեղ պառակտման ցեցը գցելու այս պարոնի «տաղանդի» հետ... Նիկոլին ճանաչողները հրաշալի ծանոթ են նրա բռնակալական հակումներին (խորհուրդ չեմ տալիս հակադրվել, որովհետև ավելի տհաճ բաներ կլսեք ինձանից. իսկ ես բազմաթիվ թերություններ ունեմ, բայց, ի տարբերություն Նիկոլի՝ սուտ չեմ խոսում), և որ նրա ժամանակ առ ժամանակ ժողովրդավար երևալու ջանքերն ընդամենը տվյալ պահին հույժ անհրաժեշտ միջոցներ են՝ միամիտներից ձայն փախցնելու համար։ Մեղքն իրենց վիզը. երբ որ մի օր գլուխներն ապշահար կբռնեն ու կասեն. «Աստվա՜ծ իմ, էս մարդն ախր ոչ մի սրբություն չունի», ի՛նքս այդ մարդկանց չեմ ցավակցի, որովհետև պարտադիր չէ, որ ստորությունն անձամբ ձեր նկատմամբ աներ, որ հասկանայիք՝ այո՛, էս մարդը սրբություն չունի ու տրորելով կանցնի հարյուրավոր գլուխների վրայով, միայն թե ինքը հնարավորություն ունենա ամբիոնի մոտ կանգնելու ու սեփական անփոխարինելիությունը բղավոցներով «հաստատելու»...»
(նյութի աղբյուրը՝ ilur.am, 24 մարտի, 2017 թիվ)։

Այսօր այս մարդը, զոմբիների և ֆեյքերի ասած՝ «մեր սրտի վարչապետն» է Հայաստանը ղեկավարում։ Երեկ դատական համակարգի գործերին չխառնվելու մասին խոսողը ժողովրդի վզին հանրաքվե է փաթաթում, միլիոններ է վատնում հարկատուների գրպաններից գոյացած պետական բյուջեից, որովհետև ողջ երկիրն իր բռան մեջ պահելու նրա բռնապետական մոլուցքին այսօր կարող է խոչընդոտել միայն Հրայր Թովմասյանը, որը չցանկացավ կաշառվել «թավշյա հեղափոխականի» խոստացած ցմահ բարձր թոշակով։

Արտակ Սարոյան

Հ.Գ. - Սա իմ տղայի նոր հոդվածն է։ 

Ինչպես էն անգամ, հիմա էլ չի ուզում թերթերի 

ուղարկել, ասում է՝ մասնագիտությամբ ես ոչ 

լրագրող եմ, ոչ վերլուծաբան... Էս անգամ էլ 

համոզեցի, թույլ տվեց դնեմ իմ էջումը։

Հարություն Սարոյանի ՖԲ էջից

Նիկոլը և նրա վախերը

Կարդալով «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության նախկին անդամ և համահիմնադիր, Շիրակի պետական համալսարանի դասախոս Արթուր Համբարձումյանի հետ հարցազրույցը, որտեղ նա ասում է. «Նիկոլից վերցրեք նրա ուղիղ եթերն ու հեռախոսը և թողեք մենակ, նա կդառնա աշխարհի ամենավախկոտ մարդը», որոշեցի իմ կարծիքը ներկայացնել Նիկոլ Փաշինյանի վախերի մասին, քանի որ հետևելով նրա նախկին և նոր էլույթներին, տարբեր իրավիճակներում նրա պահվածքին, համոզվել եմ, որ այդ մարդը անկախ իր ամբիցիաներից, հոգեկանի հետ կապված արդեն ակնառու խնդիրներից, նաև վախկոտ է։

Դա երևում է միտինգների, ելույթների ժամանակ նրա անտեղի բղավելուց, գոռգոռալուց։ Դրանով նա կարծես սրտապնդում է իրեն, իր բղավոցներից նա, իր բառերով ասած, «դուխ» է առնում։ Հիշեք Թումանյանի Քաջ Նազարին, որ անտառում մենակ մնալով, «իրեն սիրտ տալու համար սկսում է քթի տակին մռմռալ, երգել, իրեն-իրեն խոսել, իշի վրա բարկանալ։ Քանի հեռանում է՝ էնքան վախը սաստկանում է, քանի վախը սաստկանում է՝ էնքան ձենը բարձրացնում է, սկսում է գոռգոռալ, հարայ-հրոց անել»։

Նայեք նրա թիկնապահների թվին, որ ավելանում է երկրաչափական պրոգրեսիայով։ Ինքներդ էլ նկատած կլինեք, որ այն պահերին, երբ Փաշինյանը չի խոսում, չի բղավում, շարունակ կողքերին է նայում, տագնապով աչքերն է դես ու դեն շուռ ածում, տեսնի վտանգ կա՞։

Բայց ուզում եմ խոսել մի այլ վախից, որը կարծես բոլորի ուշադրությունից դուրս է մնացել։ Դա Արցախի հանդեպ նրա վախն է։ Երևի այդտեղ դեր ունի նաև այն, որ տարիներ շարունակ նրա կուռքը եղել է Լևոն Տեր-Պետրոսյանը, և Փաշինյանը ջահել տարիներից մեծացել է Արցախն ու արցախցիներին ատող մի մարդու թևի տակ, որը հաստատ արցախցիների մասին իր մտերմիկ զրույցներում ակնարկած կլիներ նրանց կոշտ, չենթարկվող, անընկճելի և անկանխատեսելի բնավորության գծերի մասին։

Մյուս կողմից, բանակում չծառայած, արցախցիների հետ երբևէ մոտիկից չշփված, մինչև վարչապետ դառնալը Արցախում ընդամենը մեկ-երկու անգամ տուրիստի պես եղած Փաշինյանի համար Հայաստանի այդ երկրամասը մոտավորապես նույնն է, ինչ Չաչնիան՝ ռուսների համար։ Դրանով պիտի բացատրել նաև այն, որ Սերժ Սարգսյանի աթոռին տիրանալով, Հայաստանում պատասխանատու պաշտոններում իր մարդկանց նշանակելով, նա վախեցավ նույնը կատարել Արցախում։ Ընդհակառակը, այդ օրերին մի քանի անգամ հայտարարեց, որ սատարում և հավատում է Բակո Սահակյանին։

Դա հասկացան նաև Արցախում։ Հասկացան, որ Փաշինյանը ոչ միայն ոչ ադեկվատ, անկայուն, անհավասարակշիռ, պետության ղեկավարի պաշտոնին անհամատեղելի անձնավորություն է, այլև վախկոտ է։ Դրա ապացույցը նրա հասցեին Արցախից հնչող արհամարհական հայտարարություններն են։ Փաշինյանի վախը երևաց Ստեփանակերտում նրա ելույթից։ Այն, ինչ նա այնտեղ ասել է, իր համար սովորական, հերթապահ, մինչև 2050 թվականը Հայաստանի տիեզերական զարգացման մասին զառանցանքներ են եղել։ Նա այդ հանդիպմանը արցախցիներին սիրաշահելու, շողոքորթելու համար իր համար երկու կարևոր խոսք էր պատրաստել՝ «միացում» գոռալը և Լեոնիդ Ազգալդյանի հայտնի խոսքը՝ «Արցախը Հայաստան է, և վերջ» կրկնելն էր՝ որպես իր սեփական միտք։ Իսկ ստեփանակերտցիների ծափահարությունը ոչ թե արդյունք էր նրա հանդեպ հավատի, այլ, ինչպես իմացա արցախցի իմ ընկերներց, որպես հյուրին հարգանքով ընդունելու դարավոր սովորության։ Ի դեպ, ինձ ասացին նաև, որ ծափահարողները հիմնականում Արցախի նախագահական ընտրություններին մասնակցելու հայտ ներկայացրած Արայիկ Հարությունյանի մարդիկ էին, որը ամեն քայլում փորձում է ստանալ Հայաստանի «թավշյա» իշխանությունների աջակցությունը։

Արցախի հանդեպ Փաշինյանի վերաբերմունքից ես որևէ կասկած չունեմ։ Բայց մի քանի օր առաջ ինձ համար զարմանալին այն էր, որ Արցախի մասին ոչինչ չգիտե նաև մեր արտգործնախարար Զոհրաբ Մնացականյանը, որը BBC-ի լրագրողի հետ հարցազրույցում ոչ միայն խայտառակվեց, այլև իր տգիտությամբ մեր երկրի անվտանգությունն ու Արցախի լինելությունը դրեց հարցականի տակ։ Այս մարդիկ հանգիստ վարչապետի, նախարարի կրկնակի աշխատավարձ են ստանում, իրենց պարբերաբար պարգևատրում, բայց չեն հասկանում, որ մի ողջ ժողովրդի և երկրի ճակատագրի հետ են խաղում, և ամեն ինչ կարող է շատ վատ վերջանալ թե՛ իրենց համար, թե՛ Հայաստանի համար։

Արտակ Սարոյան

Հ.Գ. - Էս հոդվածը տղաս է գրել։ 

Ասացի՝ մի թերթի ուղարկիր, չուզեց։ 

Ասում է՝ մասնագիտությամբ ես ոչ լրագրող եմ, 

ոչ քաղաքագետ, ոչ վերլուծաբան, 

ուղարկեմ ի՞նչ անեմ։ Վերջը նրան 

չկարողացա համոզել, բայց թույլ 

տվեց դնեմ իմ էջումը։

Հարություն Սարոյանի ֆեյբուքյան էջից

«Արցախյան ոչ մի ղեկավար չի նշանակվում կամ չի ընտրվում առանց պաշտոնական Երեւանի «դաբրոյի»

Հարցազրույց արցախցի գրող, հրապարակախոս Վարդգես Օվյանի հետ 

– Ինչպե՞ս եք գնահատում Արցախի ներքաղաքական իրավիճակը։ 

– Մոտավորապես նույնն է, ինչ Հայաստանում՝ խառն ու սպասողական։ Որոշ չափով՝ նաեւ լարված։ Տարբերությունը միայն այն է, որ այստեղ իշխանությունները չեն փոխվել։ Եղած կադրային փոփոխությունները, շախմատի լեզվով ասած, ընդամենը փոխատեղումներ են։ – Արդյո՞ք ընտրական գործընթացներին մասնակցող քաղաքական ուժերը նոր ծրագրեր, նոր ելքեր ցույց տվեցին։ Կա՞ր այլընտրանք։

– Արդյո՞ք ընտրական գործընթացներին մասնակցող քաղաքական ուժերը նոր ծրագրեր, նոր ելքեր ցույց տվեցին։ Կա՞ր այլընտրանք։ 

– Մինչեւ 2020թ. նախագահական եւ խորհրդարանական ընտրություններ դեռ ահագին ժամանակ կա, բայց փաստորեն մեզ մոտ արդեն ընտրարշավը սկսված է։ Սովորաբար մեզանում նոր ծրագրեր չեն ստեղծվում. մոտավորապես նույն ծրագրերն են ներկայացնում՝ այլ ձեւակերպումներով, բայց արդեն տարբեր քաղաքական ուժերի անվան տակ, որոնք հիմնականում իշխանամետ են լինում կամ հետո անպայման դառնում են իշխանամետ։ Հիմա ակնհայտ պայքարը իշխանամետ ուժերի եւ պաշտպանության նախկին նախարար Սամվել Բաբայանի միջեւ է։

– Սամվել Բաբայանն ունի՞ համակիրների նոր բանակ, արդյո՞ք նրա նախընտրական քարոզարշավին չի խանգարում տարիներ շարունակ դրսում գտնվելը, հայաստանյան իրողությունների մաս կազմելը։ 

– Սամվել Բաբայանն, իրոք, համակիրների մեծ բանակ ունի։ Դրանում անշուշտ «ներդրում» ունեն Արցախի նախկին եւ ներկայիս իշխանությունները, որոնց ղեկավարության տարիներին ժողովրդի սոցիալական ու բազում այլ խնդիրներ մնացել են «խաղից դուրս» վիճակում։ Բաբայանի կողմնակիցները ստորագրություններ են հավաքել՝ Արցախի սահմանադրության 47-րդ հոդվածում փոփոխություններ կատարելու առաջարկով, ըստ որի՝ Հայաստանում 10 տարի քաղաքացիություն ունեցող անձինք կարող են մասնակցել Արցախի ընտրություններին:

– Դուք ակտիվ մասնակից եք եղել Արցախյան շարժմանը՝ ձեր գրչով, ձեր աշխատանքով։ Եթե երեսուն տարի հետ գնաք, ապա ինչը մնաց նույնը, ինչը փոխվեց Արցախում։

– Խորհրդային վաթսուն տարվա մեր երազանքը՝ միանալ Հայաստանին, փաստորեն մնացել է թղթի վրա՝ տեղը զիջելով անկախ պետականությանը։ Եվ դրանով իրականում Արցախը դարձրին խաղաքարտ ու չապաքինվող վերք։ Այս ճակատագրական սխալի պատճառով արդեն քանի՛ տարի է հայ երիտասարդներ, ընտանիք կազմելու քաղցրությունը, սեփական զավակի բերկրանքը չճաշակած, հայ զինվորներ ենք կորցնում հայ-ադրբեջանական սահմանում։ Անգամ չեմ կարող ասել, թե կրթության, մշակույթի եւ տնտեսության ոլորտում «այն տարիների» համեմատ ձեռքբերումներ ունենք։ Մի խոսքով, այդ առումով ՀՀ-ից չենք տարբերվում։ Մեծագույն ու հիմնական փոփոխությունն այն է միայն, որ Արցախը մաքրվեց եկվոր ադրբեջանցիներից։ Ես տարբեր առիթներով ասել եմ, որ անկախական այս 30 տարում ոչ ՀՀ-աբնակները կարողացան ճանաչել ու հասկանալ արցախցուն, ոչ էլ արցախցիները կարողացան հասկանալ եւ ճանաչել երեւանցուն, քյավառցուն կամ իջեւանցուն։ Զավեշտ է թվում, բայց տարիներ շարունակ երեւանյան ընդդիմադիրներն անգամ երբ գալիս են Արցախ, իրենց սուրբ պարտքն են համարում լուսանկարվել Արցախի ղեկավարների հետ, իրենց համերաշխությունը հայտնել նրանց եւ չտեսնելու տալ եղած-չեղած ընդդիմադիր ուժերին։ Եվ ոչ թե տեղի իշխանությունների ճնշման, այլ երեւանյան քաղաքական ուժերի այդ անտարբերության արդյունքում է Արցախում վերացել ընդդիմությունը։ Փաշինյանը եւս հավատարիմ մնաց այդ ավանդույթին…

– Պարոն Օվյան, սոցիալական հարթակում դուք շատ համակիրներ ունեք, պատճառը հայաստանյան իրողություններին մոտ լինելն է, ողջամիտ դիտորդի կարծիքով երբեմն այնպիսի գնահատականներ եք տալիս, կարծես լինեք մայրաքաղաքում կամ Հայաստանի մարզերում։ Ո՞րն է գաղտնիքը։ 

– Գաղտնիքը նրանում է, որ հենց Հայաստանում եմ, քանի որ եղել եւ մնում եմ այն կարծիքին, որ Արցախը Հայաստան է։ Սա՝ կեսլուրջ-կեսկատակ։ Մի քիչ հեռվից սկսեմ. Արցախյան շարժման եւ պատերազմի ժամանակ ես մի քանի անգամ համագործակցության առաջարկներ եմ ստացել երեւանյան թերթերից։ Բայց բոլորին մերժել եմ, գտնելով, որ ես ավելի շատ այստեղ եմ պետք, իմ գրիչն ավելի շատ Արցախում է անհրաժեշտ։ Թող վերամբարձ չթվա, բայց այն տարիներին հայ ժողովրդի ճակատագիրն իրոք որոշվում էր Արցախում։ Հիմա այլ ժամանակներ են։ Հիմա արդեն Երեւանում է որոշվում մեր ժողովրդի ճակատագիրը։ Արցախյան ոչ մի ղեկավար չի նշանակվում կամ չի ընտրվում առանց պաշտոնական Երեւանի «դաբրոյի»։ Երեւանում չկա լավ կամ վատ մի բան, որ վաղ թե ուշ չհայտնվի Արցախում։ Այդ պատճառով սոցիալական հարթակում իմ քաղաքական գրառումների գերակշիռ մասը վերաբերում է երեւանյան անցուդարձերին։ Երեւանո՛ւմ պիտի փոփոխություններ լինեն, որ դրանք հասնեն նաեւ ծայրամասերը։ Գլուխն է որոշողը, ոչ թե ձեռքերը կամ մարմի մյուս մասերը, թեկուզ կոպիտ է համեմատությունը։

– Մարմնի մյուս մասերից մեկի՝ դատավորների աշխատավարձը մինչեւ 2.5-3 միլիոն դրամ դարձնելու մասին Նիկոլ Փաշինյանի ելույթին դուք էլ բացասաբար արձագանքեցիք։ Ինչո՞ւ: 

– Այո, որովհետեւ այսօր հայ դատավորը 400-600 հազար դրամ աշխատավարձ է ստանում, այսինքն՝ 5-6 անգամ ավելի, քան օրուգիշեր տանջվող, սերունդ կրթող ու դաստիարակող ուսուցչի միջին աշխատավարձն է։ Զուգահեռ անցկացնենք ԱՄՆ-ի հետ։ Ամերիկյան դատավորի աշխատավարձը միջին ամերիկյան աշխատավարձից բարձր է մոտ 2,5 անգամ, իսկ միջին մասնագետի, ասենք, ուսուցչի աշխատավարձից՝ մոտ 1,8 անգամ։ Երբ հայ դատավորն ուսուցչից 5-6 անգամ բարձր աշխատավարձ է ստանում արդեն, Փաշինյանն ուզում է այն ավելի բարձրացնել, դարձնել 25-30 անգամ։ Սա ոչ միայն սխալ որոշում է, այլեւ՝ խայտառակ ու կործանարար։ Վարչապետը չպիտի մոռանա, որ իրեն ժողովուրդն է ընտրել, այլ ոչ թե դատավորները կամ ուժայինները, որոնց աշխատավարձը նույնպես ուզում է բարձրացնել։ Ղեկավարի ամենաամուր հենարանը ժողովուրդն է, եւ վերջինս պիտի զգա, որ իր կյանքը փոխվում է դեպի լավը։ Չեմ կարծում, թե այսպիսի Հայաստան ունենալու համար էր ողջ երկիրը ոտքի ելել։

– Որոշել եմ մի օր, որպես «ժողովուրդ», ձեզ վարչապետ կարգել, ո՞ր քայլից կսկսեիք։ 

– Ճիշտն ասած, չէի ցանկանա թեկուզ մի ժամով վարչապետ լինել։ Ցանկալի է յուրաքանչյուրը զբաղվի այն գործով, ինչից գաղափար ունի, հասկանում է։ Բայց քանի որ դա մի տեսակ ավանդական հարց է, փորձեմ պատասխանել։ Առաջին քայլով պայքար կծավալեի ռաբիսի դեմ՝ ռաբիս մտածողության, ռաբիս բարքերի, ռաբիս հեռուստատեսության, ռաբիս վերնախավի դեմ, որովհետեւ ռաբիսը ոչ միայն հակաարվեստ է, այլեւ մտածողության ստորակարգ մակարդակ է։ Գետնաքարշ միտքը, թռչել, ճախրելու անընդունակ միտքը, ուզենք թե չուզենք, ձեւավորում է իր ձեւ ու բովանդակությանը համահունչ իշխանություններ։ Գուցե թվա, թե թեմայից շեղվում եմ, բայց ասեմ, որ, ճիշտ է, մայրն է Նազար ծնում, բայց ժողովուրդն է նրան Քաջ Նազար դարձնում։

Հարցազրույցը՝ ՌՈՒԶԱՆ ՄԻՆԱՍՅԱՆԻ 

«Առավոտ» օրաթերթ,  

26.06.2019 

Առավոտ